Wat PMDD onderscheidt
PMDD staat voor premenstruele dysfore stoornis. Kenmerkend is dat je in de een tot twee weken voor je menstruatie ernstig somber, angstig, prikkelbaar of wanhopig wordt, en dat die klachten binnen enkele dagen na het begin van de menstruatie verdwijnen.
Het verschil met PMS zit in de zwaarte en de gevolgen: bij PMDD lopen relaties, werk of studie er structureel schade van op. Het staat daarom als aparte diagnose in de DSM-5.
Bijhouden is de diagnose
Er is geen bloedtest. De diagnose wordt gesteld door minimaal twee cycli dagelijks je klachten te scoren, bijvoorbeeld met een dagboekje of een vaste vragenlijst.
Zonder die registratie is verwarring groot: een depressie of angststoornis die premenstrueel verergert vraagt een andere behandeling dan PMDD. Het onderscheid is dat bij PMDD de klachtvrije periode echt klachtvrij is.
Behandelingen met de beste onderbouwing
SSRI's werken bij PMDD vaak snel en kunnen continu of alleen in de tweede cyclushelft worden gebruikt. Dat laatste is een belangrijk verschil met behandeling van depressie.
Doorslikken van hormonale anticonceptie, zodat je stopweken overslaat, helpt een deel van de mensen doordat de hormonale schommeling wegvalt.
In zware, therapieresistente gevallen wordt in de tweede lijn tijdelijke onderdrukking van de cyclus overwogen. Dat is specialistische zorg met duidelijke nadelen; het hoort niet bij een eerste stap.
Wat daarnaast verschil maakt
Cognitieve gedragstherapie helpt niet tegen de hormonale schommeling zelf, maar wel tegen de gevolgen: minder escalatie in conflicten, minder onherstelbare beslissingen in een slechte week, meer regie over je planning.
Praktisch plannen werkt vaak beter dan doorzetten: zware gesprekken, deadlines en grote besluiten waar mogelijk buiten je kwetsbare week zetten.
Wanneer je niet moet wachten
Bij gedachten aan zelfdoding tijdens de premenstruele fase hoort acute hulp, ook als je weet dat het volgende week overwaait. Bel je huisarts of buiten kantooruren de huisartsenpost.
Suïcidale gedachten komen bij PMDD relatief vaak voor en zijn de belangrijkste reden om niet nog een cyclus af te wachten.
Veelgestelde vragen
- Is PMDD een hormoonziekte?
- Je hormoonwaarden zijn normaal. Het gaat om een sterkere gevoeligheid van je brein voor de normale schommeling.
- Moet ik antidepressiva elke dag slikken?
- Niet altijd. Bij PMDD kan gebruik in alleen de tweede cyclushelft effectief zijn. Dit bespreek je met je huisarts.
- Helpen vitamines of kruiden?
- Voor calcium en monnikspeper is beperkt bewijs. Ze zijn geen vervanging voor behandeling bij ernstige klachten.
- Kan PMDD ontstaan na een bevalling?
- Ja, veel mensen merken PMDD pas nadat de cyclus terugkomt of na een periode van hormonale verandering.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen huisarts of professionele zorg. Bij acute nood: bel 112 of je huisarts.