Wat PCOS is
PCOS staat voor polycysteus-ovariumsyndroom. Het is een hormonale aandoening waarbij de eisprong onregelmatig of afwezig is, waarbij er vaak meer mannelijke hormonen in het bloed zitten en waarbij de eierstokken op een echo veel kleine follikels laten zien.
Het is een syndroom: een verzameling kenmerken die vaak samen voorkomen. Daarom lijkt geen twee mensen met PCOS op elkaar. De een heeft vooral acne en overbeharing, de ander vooral uitblijvende menstruaties of moeite met zwanger worden.
Hoe de diagnose wordt gesteld
Internationaal worden de Rotterdam-criteria gebruikt: onregelmatige of afwezige eisprong, verhoogde mannelijke hormonen (klinisch of in bloed) en het echobeeld. Twee van de drie zijn genoeg, mits andere oorzaken zijn uitgesloten.
Uitsluiten is belangrijk: een traag werkende schildklier, een verhoogd prolactine of zeldzamere hormoonproblemen kunnen op PCOS lijken. Vraag daarom altijd wat er precies is nagekeken.
Behandeling volgt je doel, niet de diagnose
Wil je een regelmatige cyclus en bescherming van het baarmoederslijmvlies, dan is hormonale anticonceptie of een periodieke progestageenkuur gebruikelijk.
Is je vraag zwanger worden, dan richt de behandeling zich op eisprong opwekken, meestal met letrozol of clomifeen onder begeleiding.
Bij insulineresistentie wordt soms metformine ingezet. Voor overbeharing en acne bestaan aparte middelen en behandelingen.
Leefstijl: wat wel en wat niet klopt
Bewegen en een voedingspatroon dat je volhoudt verbeteren bij een deel van de mensen de cyclus en de insulinegevoeligheid, ook zonder gewichtsverlies. Dat is een belangrijker boodschap dan de vaak gehoorde nadruk op afvallen.
Extreme diëten, detoxkuren en supplementen zonder aangetoond tekort hebben geen bewezen effect en houden mensen soms weg van behandeling die wel werkt.
De mentale kant
Angstklachten en depressieve klachten komen bij PCOS vaker voor dan gemiddeld. Dat komt deels door de hormonale kant en deels door wat de aandoening met je doet: onzekerheid over vruchtbaarheid, opmerkingen over je lichaam, jaren niet serieus genomen worden.
Vraag daarom expliciet naar begeleiding als je stemming meelijdt. Het hoort bij de zorg voor PCOS, niet naast de zorg.
Lange termijn
PCOS gaat samen met een verhoogd risico op diabetes type 2, hoge bloeddruk en een ongunstig cholesterolprofiel. Periodieke controle van bloeddruk, glucose en vetten is daarom verstandig, ook als je nu geen klachten hebt.
Na de overgang verdwijnen de cyclusklachten, maar het metabole deel blijft aandacht vragen.
Veelgestelde vragen
- Kun je met PCOS zwanger worden?
- Ja. Veel mensen worden spontaan zwanger, anderen met behandeling die de eisprong opwekt. Bespreek na een jaar zonder zwangerschap de vervolgstap.
- Gaat PCOS ooit weg?
- De aandoening blijft, maar klachten wisselen sterk per levensfase en zijn goed te behandelen.
- Moet ik koolhydraten laten staan?
- Nee. Er is geen bewijs dat één dieetvorm superieur is. Een patroon dat je jaren volhoudt werkt beter dan een streng plan van zes weken.
- Zijn cystes op de echo gevaarlijk?
- Het zijn geen echte cystes maar onvolgroeide follikels. Ze hoeven niet verwijderd te worden.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen huisarts of professionele zorg. Bij acute nood: bel 112 of je huisarts.