EMDR: wat er echt in een sessie gebeurt

Waarom een nare herinnering blijft plakken

Bij de meeste ervaringen wordt een herinnering na verloop van tijd een verhaal: je weet wat er gebeurde, maar je lichaam doet niet meer mee. Bij een schokkende gebeurtenis lukt dat soms niet. De herinnering blijft opgeslagen met alles erbij, de geur, de spanning, het beeld.

Daardoor is het geen herinnering meer, maar iets dat opnieuw gebeurt zodra er iets aan raakt. Een geluid, een toon in iemands stem, een ziekenhuisgang.

EMDR probeert die herinnering opnieuw op te slaan, maar dan als iets van vroeger. De methode is ontwikkeld voor posttraumatische stress en wordt in Nederland breed gebruikt, ook bij eenmalige nare gebeurtenissen zonder volledige diagnose.

Wat er in de sessie gebeurt

Je begint met kiezen: welke herinnering, en welk beeld daaruit is nu het naarst. Vaak is dat een kort moment, niet het hele verhaal. Je geeft aan hoeveel spanning dat beeld nu geeft, op een schaal van nul tot tien.

Dan houd je het beeld vast terwijl je aandacht ook naar iets anders moet: je ogen volgen een hand of lichtbalk, of je krijgt afwisselend geluid of tikjes links en rechts. Dat is de belasting van je werkgeheugen waar het bij EMDR om draait.

Om de dertig seconden stopt de behandelaar en vraagt wat er nu opkomt. Je hoeft niet te vertellen wat er gebeurd is; je zegt wat er nú is. Beelden verschuiven, er komen andere herinneringen, soms lichamelijke reacties.

Dat gaat door tot de spanning bij het beeld gezakt is, vaak naar een nul of een één. Een sessie duurt zestig tot negentig minuten en voelt vaak alsof je een dag hebt gewerkt.

De avond erna

Veel mensen zijn na een sessie moe, prikkelbaar of juist leeg. Sommigen dromen levendig, of merken de dagen erna dat er nog van alles nawerkt.

Dat hoort erbij en zakt meestal binnen een paar dagen. Plan die avond niets zwaars, en zorg dat je niet meteen na de sessie een vergadering in moet.

Blijft de onrust dagen aanhouden of word je somberder, bel dan je behandelaar. Het tempo kan omlaag, of er is eerst meer stabiliteit nodig.

Wat het onderzoek zegt

EMDR staat samen met traumagerichte cognitieve gedragstherapie in de zorgstandaard als eerste keuze bij posttraumatische stressstoornis. De effecten bij eenmalig trauma zijn groot, en bij veel mensen zijn ze er al na een handvol sessies.

Bij langdurig, herhaald trauma van vroeg in het leven duurt het langer en is de behandeling vaak opgebouwd in fasen: eerst stabiliteit en grip, dan de verwerking.

Waarom het werkt is niet definitief opgehelderd. De meest gedragen verklaring is dat je werkgeheugen te druk is om de herinnering in volle sterkte terug te halen, waardoor die afgezwakt opnieuw wordt opgeslagen. Dat de oogbewegingen zelf onmisbaar zijn, is niet hard aangetoond.

Voor wie het past, en wanneer eerst iets anders

Het past goed bij herinneringen die zich blijven opdringen: beelden, nachtmerries, schrikken, plekken vermijden. Ook bij een nare bevalling, een ongeluk, een medische ingreep of verlies.

Eerst iets anders doen is verstandig bij een acute crisis, een verslaving die het dagelijks leven overneemt, of als je geen enkele veilige plek hebt om na een sessie te landen.

Bij dissociatie, het wegraken uit contact met jezelf, hoort een behandelaar dat te onderzoeken voor je begint. Dan gaat de verwerking langzamer en met meer voorbereiding, niet minder zorgvuldig.

Kosten, vergoeding en het vinden van iemand

EMDR bij een bevoegde behandelaar in de ggz valt onder de basisverzekering, met een verwijzing van de huisarts. Het eigen risico geldt.

Ga je naar een vrijgevestigde behandelaar zonder contract met je verzekeraar, dan betaal je vaak een deel zelf. Vraag vooraf om een prijsopgave en check je polis.

Let bij het kiezen op registratie: een behandelaar die de EMDR-opleiding heeft afgerond en aangesloten is bij de beroepsvereniging. Vraag ernaar, dat is een normale vraag.