Drie fasen, één proces
De perimenopauze begint gemiddeld rond je vijfenveertigste: je cyclus wordt onregelmatig en klachten komen op. De menopauze is één dag, namelijk je laatste menstruatie, vastgesteld nadat je een jaar niet meer hebt gemenstrueerd. Daarna volgt de postmenopauze.
Klachten beginnen dus vaak jaren voordat je menstruatie stopt. Dat verklaart waarom veel mensen niet aan de overgang denken en eerst aan stress of burn-out.
Wat er kan veranderen
Opvliegers en nachtzweten, slecht slapen, hartkloppingen, gewrichtsklachten, drogere huid en vagina, minder libido, vaker blaasontsteking.
En het deel dat vaak onbenoemd blijft: prikkelbaarheid, angst, somberheid, minder woordvinding en concentratie. Deze klachten zijn niet ingebeeld en niet hetzelfde als een depressie, al kunnen ze er wel op lijken.
Hormoontherapie in gewone taal
Hormoontherapie met oestrogeen, aangevuld met progestageen als je een baarmoeder hebt, is de meest effectieve behandeling voor opvliegers en nachtzweten en helpt vaak ook bij slaap en stemming.
Over risico's is veel verwarring ontstaan door oude studies. De huidige richtlijnen zijn genuanceerder: voor de meeste gezonde mensen die binnen tien jaar na de menopauze starten, wegen de voordelen op tegen de risico's. Bij een voorgeschiedenis van bepaalde vormen van kanker, trombose of hart- en vaatziekten geldt dat niet zonder meer.
Lokaal oestrogeen voor vaginale klachten is een aparte categorie: het werkt plaatselijk en is voor bijna iedereen een veilige optie.
Wat verder helpt
Voor opvliegers: laagjes kleding, koeler slapen, minder alcohol en cafeïne op de momenten dat je er gevoelig voor bent. Deze maatregelen halen de piek er niet af maar maken hem beter draagbaar.
Cognitieve gedragstherapie is een van de weinige niet-hormonale behandelingen met goede onderbouwing voor slaap, opvliegers en stemmingsklachten in de overgang.
Krachttraining is in deze fase geen extraatje: spiermassa en botdichtheid nemen af, en gerichte belasting is daar de meest effectieve tegenhanger.
Werk en relatie
Brain fog en slecht slapen raken je functioneren op het werk, en dat wordt zelden benoemd. Concrete afspraken helpen meer dan doorbijten: complexe taken in de ochtend, minder vergaderingen achter elkaar, invloed op temperatuur en pauzes.
In relaties spelen libido, pijn bij het vrijen en kort lontje mee. Benoemen wat er lichamelijk verandert voorkomt dat het als afwijzing wordt gelezen.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Bij klachten die je functioneren beperken, bij hevig of onregelmatig bloedverlies, bij bloedverlies nadat je een jaar niets meer had, en als je wilt weten of hormoontherapie voor jou passend is.
Bloedonderzoek is meestal niet nodig om de overgang vast te stellen; je klachtenpatroon en leeftijd zijn leidend. Onder de veertig is nader onderzoek wel op zijn plaats.
Veelgestelde vragen
- Hoe lang duurt de overgang?
- Klachten duren gemiddeld enkele jaren, bij een deel van de mensen langer dan tien jaar. De duur is niet te voorspellen.
- Is hormoontherapie gevaarlijk?
- Voor de meeste gezonde mensen die kort na de menopauze starten niet. Het is een individuele afweging met je huisarts of gynaecoloog.
- Kan ik nog zwanger worden in de perimenopauze?
- Ja, zolang je nog menstrueert. Anticonceptie blijft dan nodig.
- Is overgang ook een ding voor mannen?
- Mannen hebben geen menopauze, maar testosteron daalt geleidelijk. Klachten als vermoeidheid en minder libido hebben vaker andere oorzaken.
Deze informatie is algemeen en vervangt geen huisarts of professionele zorg. Bij acute nood: bel 112 of je huisarts.